«Η πεμπτουσία. Η πάλη ήταν τοπική, το παιχνίδι ήταν παγκόσμιο». Με αυτή τη φράση ξεκινά ο Ευάγγελος Αβέρωφ-Τοσίτσας το γνωστό του έργο Φωτιά και τσεκούρι!, καταδεικνύοντας ευθύς εξαρχής την πρόθεσή του να πραγματευτεί με μια τέτοια οπτική ένα από τα πιο πολωτικά θέματα της σύγχρονης ελληνικής Ιστορίας: τον Εμφύλιο Πόλεμο. Διαβάζονας το βιβλίο, γίνεται αντιληπτό γιατί ο Αβέρωφ αναγνωριζόταν –και διεθνώς ακόμη– ως ένας από τους καλύτερους διεθνοπολιτικούς αναλυτές του δυτικού κόσμου.
Βασιζόμενος στην προσωπική του γνώση και εμπειρία αλλά και στα επίσημα και μέχρι τότε ανέκδοτα αρχεία της Διεύθυνσης Ιστορίας Στρατού, καθώς και σε γραπτές πηγές των αντιμαχόμενων τότε πλευρών, ο Αβέρωφ έγραψε αρχικά το βιβλίο το 1966 με τη μορφή ιστορικού μυθιστορήματος και με τίτλο Η γη της οδύνης. Το βιβλίο πρωτοεκδόθηκε το 1970 στα γαλλικά με αφιέρωση στις κόρες του: «Για να γνωρίσουν τις καταιγίδες που έζησε η γενιά του πατέρα τους». Αφού το επεξεργάστηκε τον καιρό της δικτατορίας, το ανέπτυξε σε ιστορικό δοκίμιο το οποίο εκδόθηκε το 1973, πάλι στα γαλλικά, στο Παρίσι.
Αυτή την Κυριακή, η «Καθημερινή» δίνει στους αναγνώστες της την ευκαιρία να (ξανά)γνωρίσουν αυτό το βιβλίο, που σε μεγάλο βαθμό δαιμονοποιήθηκε κατά τα χρόνια της Μεταπολίτευσης, εκτιμώντας ότι αξίζει να διαβαστεί πραγματικά, να κατανοηθεί, να αξιολογηθεί –θετικά ή κριτικά– επί της ουσίας και όχι μέσα από ρηχά επιφαινόμενα.
Μεταφρασμένο αριστοτεχνικά στα ελληνικά από τον Μιλτιάδη Σινιόσογλου-Τοσίτσα και μετέπειτα από τον Εμμανουήλ Κάσδαγλη, το βιβλίο πραγματεύεται τους βασικούς πολιτικούς και στρατιωτικούς σταθμούς της δεκαετίας του 1940. Μέσα από αυτό, παρουσιάζονται με χρονολογική σειρά τα γεγονότα από τον Ελληνοϊταλικό Πόλεμο έως την Κατοχή και από τα Δεκεμβριανά έως τις τελευταίες μάχες του Εμφυλίου στον Γράμμο και στο Βίτσι.
Πρόκειται για την αποτίμηση ενός μεγάλου αναλυτή, με τον οποίο μπορεί κανείς, ενδεχομένως, να διαφωνήσει, αλλά δεν μπορεί να του αρνηθεί την ειδίκευση, την κοφτερή ματιά/ανάλυση, τη φιλοδοξία να τοποθετηθεί απέναντι στα πράγματα με άποψη αλλά και ταυτοχρόνως με ψυχραιμία και τεκμηρίωση.
Το έργο του θεωρούμενου ως «δεξιού» Αβέρωφ μπορεί να ενταχθεί στην αναδυόμενη κατά τη δεκαετία του 1970 σχολή σκέψης η οποία ήταν προσανατολισμένη περισσότερο ιστορικά (και λιγότερο ιδεολογικά) και έχει έκτοτε επικρατήσει. Αποτελεί μια σημαντική ιστοριογραφική αποτύπωση στην προσέγγιση και ερμηνεία του Εμφυλίου Πολέμου και της θέσης της Ελλάδας ως χώρου διεκδικούμενου μεταξύ της Δύσης και της συγκεκριμένης τότε «Ανατολής», ή των πολλών μορφών «Ανατολής» που στο μεταξύ έχουν ανακύψει.
«Φωτιά και τσεκούρι!», Ελλάς 1946-49 και τα προηγηθέντα, ο Α’ τόμος κυκλοφορεί την Κυριακή 17 Νοεμβρίου με την «Καθημερινή».
