Αν νομίζατε ότι οι εξελίξεις στο εγχώριο μιντιακό τοπίο περιορίζονται σε μεταγραφές παρουσιαστών και ίντριγκες για τα νούμερα τηλεθέασης, μάλλον πρέπει να αναθεωρήσετε. Η εβδομάδα που μας πέρασε απέδειξε περίτρανα ότι τα πραγματικά «blockbusters» δεν παίζονται στην prime time ζώνη, αλλά στα διοικητικά συμβούλια, στις ρυθμιστικές αρχές και στους διαδρόμους των υπουργείων. Από ηχηρές αποχωρήσεις καναλαρχών και νομοσχέδια που «κουρεύουν» συχνότητες, μέχρι επικές συγκρούσεις εκδοτών με τεχνολογικούς κολοσσούς, το μενού είχε απ’ όλα.
Στη στήλη μας αυτή την εβδομάδα, κάνουμε ένα βαθύ, αναλυτικό και –κυρίως– αιχμηρό «ταμείο» των όσων συνέβησαν στο προσκήνιο και στο παρασκήνιο. Πάρτε ποπ κορν, καθίστε αναπαυτικά, και πάμε να αποκρυπτογραφήσουμε την ανασκόπηση μιας εβδομάδας που επιβεβαιώνει τον κανόνα: στο παιχνίδι των ΜΜΕ, τίποτα δεν μένει στάσιμο για πολύ.
Το «Καρτέλ» των Κουμπιών: Όταν ΑΝΤ1, Alpha, Star και Mega Κάνουν Κουμάντο στην Digea
Ας ξεκινήσουμε από τα βασικά, δηλαδή από το ποιος κρατάει τον διακόπτη. Η είδηση ότι τα τέσσερα μεγάλα κανάλια πανελλαδικής εμβέλειας (ΑΝΤ1, Alpha, Star και Mega) ουσιαστικά ελέγχουν απολύτως την Digea, τον μοναδικό πάροχο ψηφιακού σήματος στην Ελλάδα, δεν πέφτει ακριβώς ως κεραυνός εν αιθρία, αλλά επιβεβαιώνει μια δομική ανισορροπία.
Η Digea, από την ίδρυσή της, αποτέλεσε το όχημα για τη μετάβαση στην ψηφιακή εποχή. Όμως, η μετοχική της σύνθεση και ο έλεγχος των αποφάσεων από τους ίδιους τους παρόχους περιεχομένου (τους καναλάρχες) εγείρει διαχρονικά ερωτήματα για τον υγιή ανταγωνισμό. Πώς μπορεί ένας ανεξάρτητος, μικρότερος περιφερειακός σταθμός να διαπραγματευτεί επί ίσοις όροις τα κόστη εκπομπής, όταν απέναντί του έχει τον συνασπισμό των «μεγάλων»; Η συγκέντρωση της διανομής του σήματος στα χέρια των ίδιων παικτών που παράγουν το περιεχόμενο δημιουργεί ένα κλειστό οικοσύστημα, όπου οι νέοι παίκτες αντιμετωπίζουν τεράστια εμπόδια εισόδου. Το ζήτημα του ελέγχου της Digea δεν είναι απλώς τεχνικό· είναι βαθιά πολιτικό και οικονομικό, καθώς αφορά άμεσα τον έλεγχο της πληροφορίας που φτάνει στο σαλόνι του κάθε πολίτη.
Ο Ελέφαντας στο Δωμάτιο: Ξεχνώντας το Άρθρο 22 του EMFA
Και μιας και μιλάμε για συγκέντρωση εξουσίας, ας περάσουμε στο πιο καυτό ευρωπαϊκό θέμα που η εγχώρια πολιτική σκηνή φαίνεται να κάνει πως αγνοεί: τον Ευρωπαϊκό Κανονισμό για την Ελευθερία των Μέσων Ενημέρωσης (European Media Freedom Act – EMFA).
Η αποκάλυψη ότι κατά τις συζητήσεις (ή μάλλον την απουσία αυτών) «ξεχάστηκε» το επίμαχο Άρθρο 22, το οποίο αφορά ακριβώς την αξιολόγηση της συγκέντρωσης στην αγορά των ΜΜΕ, αποτελεί μνημείο θεσμικής αμνησίας. Το Άρθρο 22 θεσπίστηκε από την Ε.Ε. ως ανάχωμα στη δημιουργία ολιγοπωλίων που απειλούν την πολυφωνία (media pluralism). Στην Ελλάδα, όπου οι επιχειρηματίες των ΜΜΕ δραστηριοποιούνται ταυτόχρονα στη ναυτιλία, την ενέργεια, τα δημόσια έργα και τον αθλητισμό, ο κίνδυνος ασφυξίας του πλουραλισμού είναι κάτι παραπάνω από ορατός. Το γεγονός ότι οι αρμόδιοι φορείς ποιούν την νήσσαν γύρω από αυτή την κρίσιμη δικλείδα ασφαλείας του EMFA δείχνει ότι η εναρμόνιση με το ευρωπαϊκό κεκτημένο αλά καρτ παραμένει το εθνικό μας σπορ. Το ερώτημα είναι: θα παρέμβει το Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης (ΕΣΡ) ή θα συνεχίσουμε να σφυρίζουμε αδιάφορα κοιτώντας το ταβάνι;
Νέα Τάξη Πραγμάτων στο Star Channel
Εν τω μεταξύ, στο στρατόπεδο της Κάτω Κηφισιάς, είχαμε τεκτονικές αλλαγές. Το Star Channel γυρίζει σελίδα, σηματοδοτώντας το τέλος της εποχής της Mirjana Solak. Η δημιουργία ενός νέου διοικητικού σχήματος δείχνει ότι ο όμιλος Βαρδινογιάννη προχωρά σε στρατηγική αναδιάταξη των δυνάμεών του.
Η αποχώρηση της Mirjana Solak, ενός στελέχους με βαρύ βιογραφικό αφήνει πίσω της ερωτηματικά αλλά και προσδοκίες. Το Star, τα τελευταία χρόνια, έχει καταφέρει να χτίσει ένα ισχυρό brand name, ποντάροντας σε επιτυχημένα reality (βλέπε MasterChef) και σε ένα πιο pop/ανάλαφρο, αλλά εξαιρετικά επιδραστικό, δελτίο ειδήσεων. Η αλλαγή φρουράς στο τιμόνι υποδηλώνει ίσως την ανάγκη για φρέσκες ιδέες, αναπροσαρμογή του κόστους ή μια νέα επιθετική στρατηγική ενόψει του σκληρού ανταγωνισμού της επόμενης σεζόν. Το νέο σχήμα καλείται να διατηρήσει το κανάλι ψηλά στον πίνακα της Nielsen, σε μια χρονιά που τα διαφημιστικά έσοδα μοιράζονται σε όλο και περισσότερα, ψηφιακά και μη, κομμάτια.
Δαβίδ vs Γολιάθ (Round 2): Ο Πόλεμος των Εκδοτών με την Google
Και περνάμε στον απόλυτο ψηφιακό πόλεμο, που δεν παίζεται στις συχνότητες, αλλά στους αλγόριθμους. Ο δεύτερος γύρος της σύγκρουσης μεταξύ των Ελλήνων εκδοτών και της Google (με την ΕΕΤΤ σε ρόλο, θεωρητικά, διαιτητή) βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη.
Τι συμβαίνει εδώ; Μετά την ενσωμάτωση της Ευρωπαϊκής Οδηγίας για τα Πνευματικά Δικαιώματα (Άρθρο 15), οι εκδότες διεκδικούν, δίκαια, το μερίδιο που τους αναλογεί από τα τεράστια έσοδα που βγάζει η Google χρησιμοποιώντας το δικό τους ειδησεογραφικό περιεχόμενο (μέσω του Google News, του Search και των snippets). Η Google, από την πλευρά της, παίζει το γνωστό παιχνίδι των καθυστερήσεων και των μονομερών όρων. Η Εθνική Επιτροπή Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων (ΕΕΤΤ) καλείται να βγάλει τα κάστανα από τη φωτιά, καθορίζοντας το πλαίσιο των διαπραγματεύσεων.
Η μάχη αυτή είναι υπαρξιακή για τα ελληνικά Μέσα. Αν οι εκδότες δεν καταφέρουν να εξασφαλίσουν βιώσιμες συμφωνίες αποζημίωσης από τις Big Tech πλατφόρμες, το μοντέλο της δωρεάν, ποιοτικής δημοσιογραφίας στο διαδίκτυο κινδυνεύει να καταρρεύσει οριστικά. Είναι μια κλασική μάχη του Δαβίδ με τον Γολιάθ, μόνο που εδώ ο Γολιάθ ελέγχει πρακτικά όλο το ίντερνετ. Οι επόμενες κινήσεις της ΕΕΤΤ θα κρίνουν αν η Ελλάδα θα ακολουθήσει το παράδειγμα χωρών όπως η Γαλλία και η Αυστραλία, που στρίμωξαν τον τεχνολογικό κολοσσό, ή αν θα αρκεστεί σε ψίχουλα.
Ραδιοφωνικές Συχνότητες και ΕΡΤ: Το Μεγάλο «Ψαλίδι» και οι 4 Καρέκλες
Μιλώντας για ρυθμίσεις, το ραδιόφωνο φαίνεται πως μπαίνει σε μια νέα, μάλλον ταραχώδη, φάση. Το σχέδιο νόμου για τις ραδιοφωνικές άδειες έρχεται να ταράξει τα λιμνάζοντα ύδατα, αλλά το πιο εντυπωσιακό στοιχείο του είναι η μείωση των ραδιοφωνικών συχνοτήτων της ΕΡΤ.
Γιατί το κράτος αποφασίζει να «κόψει» συχνότητες από τη Δημόσια Ραδιοτηλεόραση; Είναι προσπάθεια εξορθολογισμού του ραδιοφωνικού φάσματος, που χρόνια τώρα μοιάζει με ραδιοφωνική ζούγκλα, ή μήπως ένας τρόπος να ανοίξει χώρος για ιδιωτικά συμφέροντα; Η ΕΡΑ έχει μια τεράστια ιστορία και προσφέρει υπηρεσίες σε απομακρυσμένες περιοχές, όπου οι ιδιώτες δεν πατάνε γιατί δεν υπάρχει εμπορικό κέρδος. Ο περιορισμός των συχνοτήτων της προκαλεί εύλογες ανησυχίες για συρρίκνωση του ρόλου της.
Την ίδια στιγμή, το Ραδιομέγαρο της Αγίας Παρασκευής ζει στους δικούς του, εσωτερικούς ρυθμούς. Η προκήρυξη των θέσεων για τις 4 Γενικές Διευθύνσεις της ΕΡΤ είναι το θέμα συζήτησης στα πηγαδάκια των δημοσιογράφων. Η διαδικασία αυτή έρχεται να ολοκληρώσει το νέο οργανόγραμμα και την αλλαγή σελίδας στη διοίκηση. Το μεγάλο στοίχημα για την ΕΡΤ δεν είναι απλώς ποιοι θα καθίσουν στις 4 αυτές ηλεκτρικές καρέκλες, αλλά το αν μπορούν να τρέξουν τη Δημόσια Τηλεόραση με όρους σύγχρονης ευρωπαϊκής επιχείρησης, μακριά από κυβερνητικούς εναγκαλισμούς και νοοτροπίες περασμένων δεκαετιών.
Πρωινά Ξυπνητήρια και Ψηφιακά Γκολ
Φεύγοντας από τα θεσμικά, ας δούμε τι γίνεται στο περιεχόμενο. Το θρυλικό “Καλημέρα Ελλάδα” του ΑΝΤ1 ανανεώνεται και το δίδυμο Βασίλης Χιώτης – Άκης Παυλόπουλος αναλαμβάνει τα ηνία. Μια κίνηση που δείχνει ότι ο σταθμός του Αμαρουσίου επενδύει σε καθαρόαιμα δημοσιογραφικά και πολιτικά αντανακλαστικά για την ενημερωτική του ζώνη. Η απουσία του πατριάρχη της πρωινής ζώνης, Γιώργου Παπαδάκη, από τον συγκεκριμένο τίτλο σηματοδοτεί τη μετάβαση σε μια νέα, πιο σφιχτή και σκληρά ειδησεογραφική εποχή, επιχειρώντας να “χτυπήσει” τον ανταγωνισμό του ΣΚΑΪ και του Mega με μια δυνατή ομάδα.
Παράλληλα, ο όμιλος ΣΚΑΪ δείχνει τα ψηφιακά του δόντια. Η ανακοίνωση ότι έρχεται η νέα πλατφόρμα του ΣΠΟΡ FM αποδεικνύει ότι το παραδοσιακό FM ραδιόφωνο δεν αρκεί πια. Η μεταφορά της αθλητικής (και όχι μόνο) ενημέρωσης σε μια σύγχρονη on-demand / podcast πλατφόρμα είναι μονόδρομος για τη διατήρηση του νεανικού κοινού, το οποίο έχει εγκαταλείψει προ πολλού τις παραδοσιακές ραδιοφωνικές συσκευές. Ο ΣΠΟΡ FM επιχειρεί να γίνει το απόλυτο αθλητικό hub.
Όταν η Είδηση Γίνεται Εικόνα: Τα Vidcasts του Typologies.gr
Για το τέλος, αφήσαμε (δικαιολογημένα) τα του οίκου μας, τα οποία όμως αποτελούν από μόνα τους είδηση! Το Typologies.gr, η ιστορική σελίδα για τα Media, περνάει δυναμικά στην εποχή της εικόνας μέσα από το YouTube (https://www.youtube.com/watch?v=UJ15P9heoL8), λανσάροντας τα νέα του Vidcasts.
Η αρχή (η πρεμιέρα, αν προτιμάτε) έγινε με τον Κυβερνητικό Εκπρόσωπο Παύλο Μαρινάκη, σε μια συζήτηση που έβγαλε ειδήσεις και ξεκαθάρισε το τοπίο γύρω από τις προθέσεις της κυβέρνησης για τα ΜΜΕ, τις ενισχύσεις του Τύπου και τα ρυθμιστικά πλαίσια. Η εικόνα δίνει άλλη βαρύτητα στη δημοσιογραφική έρευνα και ο Μαρινάκης βρέθηκε απέναντι σε ερωτήματα που συχνά δεν ακούγονται στα καθιερωμένα μπρίφινγκ.
Ακολούθησε μια απολαυστική, χειμαρρώδης συζήτηση που θύμιζε τα καλύτερα ραδιοφωνικά talk shows της δεκαετίας του ’90. Ο Βασίλης Κουφόπουλος φιλοξένησε τον βετεράνο του ρεπορτάζ, Δήμο Βερύκιο. Όταν δύο άνθρωποι που γνωρίζουν τα media από την καλή και από την ανάποδη κάθονται μπροστά στην κάμερα, το αποτέλεσμα δεν είναι απλώς ένα vidcast· είναι ένα masterclass για το πώς χτίστηκαν, πώς γκρεμίστηκαν και πώς επιβιώνουν οι μιντιακές αυτοκρατορίες στην Ελλάδα. Οι ιστορίες από τα «παλιά» και η διεισδυτική ματιά στο «τώρα» έκαναν το επεισόδιο αυτό must-watch.
Συμπέρασμα: The Show Must (and Will) Go On
Συνοψίζοντας την εβδομάδα, ένα πράγμα είναι ξεκάθαρο: Τα ελληνικά Μέσα Ενημέρωσης βρίσκονται εν μέσω μιας καταιγίδας. Από τη μία, οι παραδοσιακοί παίκτες (τηλεόραση, ραδιόφωνο, εκδότες) παλεύουν με ρυθμιστικά νομοσχέδια, «ελέφαντες» συγκέντρωσης (EMFA) και ψηφιακούς κολοσσούς (Google). Από την άλλη, οι πλατφόρμες, τα vidcasts και οι on-demand υπηρεσίες διαμορφώνουν τους νέους κανόνες εμπλοκής.
Το ραδιοτηλεοπτικό τοπίο αλλάζει με ιλιγγιώδεις ρυθμούς. Όσοι δεν προσαρμοστούν, θα μείνουν απλώς ένα στατικό χιόνι στην οθόνη. Μέχρι την επόμενη εβδομάδα και τον επόμενο γύρο αποκαλύψεων, μείνετε συντονισμένοι (σε όποια πλατφόρμα κι αν επιλέξετε).
