Μια εβδομάδα γεμάτη ανατροπές, παρασκήνιο, στρατηγικές κινήσεις και φυσικά… πολλά εκατομμύρια ευρώ, ολοκληρώθηκε στο ραδιοτηλεοπτικό τοπίο. Η στήλη της εβδομαδιαίας ανασκόπησης του typologies.gr επιστρέφει για να βάλει στο μικροσκόπιο όλα όσα συνέβησαν πίσω από τις κλειστές πόρτες των καναλιών, στα γραφεία των στελεχών και στους διαδρόμους των ανεξάρτητων αρχών.
Από τη μία πλευρά, έχουμε την αιώνια μάχη της πρωινής ζώνης που φαίνεται να οδηγεί σε ριζικές ανακατατάξεις στο MEGA, και από την άλλη, την κυριαρχία του κρατικού χρήματος που τροφοδοτεί τις υπερπαραγωγές της ελληνικής μυθοπλασίας, με τον Alpha και τον ΑΝΤ1 να δρέπουν τους καρπούς των επιδοτήσεων. Παράλληλα, το τηλεοπτικό παρκέ παίρνει «φωτιά» με τον ΣΚΑΪ να κάνει το μεγάλο μπάσιμο στα αθλητικά δικαιώματα, ενώ το Ραδιομέγαρο της Αγίας Παρασκευής ζει (για άλλη μια φορά) στον αστερισμό των νέων οργανογραμμάτων και των εσωτερικών αντιδράσεων. Και σαν να μην έφταναν όλα αυτά, το ΕΣΡ θυμίζει το «Γεφύρι της Άρτας» σε ό,τι αφορά την αδειοδότηση των περιφερειακών σταθμών, την ώρα που ο Όμιλος Antenna «κλειδώνει» την κυριαρχία του στη μεγάλη οθόνη.
Ας δούμε όμως τα πράγματα αναλυτικά, διεισδύοντας στο παρασκήνιο και διαβάζοντας πίσω από τις γραμμές των επίσημων ανακοινώσεων. Ποια είναι τα πραγματικά δεδομένα της αγοράς και τι κρύβεται πίσω από τους τίτλους της επικαιρότητας;
1. Το τηλεοπτικό παζλ της πρωινής ζώνης και το αίνιγμα του “Buongiorno”
Η πρωινή ζώνη αποτελεί παραδοσιακά την «αρένα» όπου μετριέται το γόητρο και η εμπορική ισχύς των τηλεοπτικών σταθμών. Η φετινή σεζόν αποδείχθηκε ιδιαίτερα σκληρή, με τον ανταγωνισμό να χτυπάει κόκκινο και τα νούμερα τηλεθέασης να μοιράζονται με τρόπο που συχνά προκαλεί πονοκέφαλο στα διευθυντικά στελέχη. Στο επίκεντρο αυτού του κυκεώνα βρίσκεται το MEGA και η εκπομπή “Buongiorno”.
Τα σενάρια που άρχισαν να κυκλοφορούν έντονα τις τελευταίες ημέρες για το τι μέλλει γενέσθαι μετά το τέλος του “Buongiorno” έχουν βάλει φωτιά στα δημοσιογραφικά πηγαδάκια. Όταν ένα μεγάλο κανάλι αποφασίζει να αναπροσαρμόσει, να αντικαταστήσει ή να ολοκληρώσει έναν κύκλο στη νευραλγική ζώνη 10:00-13:00, οι αλυσιδωτές αντιδράσεις είναι δεδομένες. Το MEGA, έχοντας χτίσει ένα ισχυρό προφίλ τόσο στην ενημέρωση (infotainment) όσο και στην καθαρή ψυχαγωγία, καλείται να πάρει κρίσιμες αποφάσεις για το πώς θα δομήσει το πρωινό του πρόγραμμα την επόμενη μέρα.
Η αποδόμηση μιας πρωινής εκπομπής δεν είναι ποτέ απλή υπόθεση. Εμπλέκονται συμβόλαια παρουσιαστών, εμπορικές συμφωνίες (τα περίφημα εμπορικά πακέτα της πρωινής ζώνης είναι η ραχοκοκαλιά των τηλεοπτικών εσόδων) και φυσικά η συνήθεια του τηλεθεατή. Το αν το κανάλι θα επιλέξει να πάει σε μια πιο σκληρή ενημερωτική λύση, αν θα επενδύσει σε νέα πρόσωπα της ψυχαγωγίας ή αν θα επιχειρήσει ένα υβριδικό μοντέλο, παραμένει το μεγάλο ερώτημα. Το μόνο σίγουρο είναι ότι τα επιτελεία βρίσκονται ήδη σε φάση σχεδιασμού, και τα σενάρια διαδέχονται το ένα το άλλο. Η επόμενη μέρα στο MEGA θα κρίνει εν πολλοίς και τις κινήσεις των απέναντι.
2. Ο «Χρυσός» χορός των εκατομμυρίων: Οι παχυλές επιδοτήσεις της μυθοπλασίας
Αν υπάρχει ένας τομέας που ζει πραγματικές ημέρες δόξας (και ρευστότητας) στην ελληνική τηλεόραση τα τελευταία χρόνια, αυτός δεν είναι άλλος από τη μυθοπλασία. Και ο βασικός «αιμοδότης» αυτού του θαύματος είναι οι κρατικές επιδοτήσεις, οι οποίες μέσω του γνωστού μηχανισμού (πρώην ΕΚΟΜΕ, νυν συγχωνευμένου φορέα) δίνουν το φιλί της ζωής σε υπερπαραγωγές που υπό άλλες συνθήκες θα ήταν αδύνατον να γυριστούν στη χώρα μας.
Αυτή την εβδομάδα, τα νούμερα που εγκρίθηκαν προκαλούν ζάλη και αποδεικνύουν πως η βιομηχανία του θεάματος στην Ελλάδα βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στην κρατική αρωγή. Ας δούμε τον χάρτη των χρηματοδοτήσεων:
-
«Άγιος Έρωτας» (Alpha): Η σειρά εποχής του Alpha, που έχει κερδίσει το ενδιαφέρον του κοινού με τα εξωτερικά της γυρίσματα, τα κοστούμια και το δυνατό καστ, εξασφάλισε επιδότηση ύψους 3 εκατομμυρίων ευρώ. Πρόκειται για ένα ιλιγγιώδες ποσό που επιβεβαιώνει το τεράστιο κόστος παραγωγής των σειρών εποχής (σκηνικά, ενοικιάσεις χώρων, ειδικά εφέ, πολυπληθή συνεργεία).
-
«Grand Hotel» (ΑΝΤ1): Η μεγάλη φετινή επένδυση του ΑΝΤ1, ένα κλασικό φορμάτ που προσαρμόστηκε στα ελληνικά δεδομένα με εντυπωσιακή αισθητική, έλαβε το πράσινο φως για επιδότηση 2,6 εκατομμυρίων ευρώ. Η επιτυχία της σειράς βασίζεται στην ατμόσφαιρα και την πολυτέλεια που αποπνέει, στοιχεία που κοστίζουν ακριβά και δικαιολογούν το ύψος της χρηματοδότησης.
-
«Ραντεβού με την ευτυχία» (Alpha): Ακόμη μια ισχυρή ένεση ρευστότητας για τον Alpha, με την παραγωγή να λαμβάνει στήριξη 2,5 εκατομμυρίων ευρώ. Είναι σαφές ότι ο σταθμός της Κάτω Κηφισιάς ποντάρει τα ρέστα του στη μυθοπλασία, χτίζοντας ένα οπλοστάσιο ικανό να χτυπήσει τον ανταγωνισμό σε όλες τις ζώνες (prime time, late night κλπ).
-
Barkingwell Media: Η εταιρεία παραγωγής του Νίκου Κοκλώνη, η οποία έχει απλώσει τα πλοκάμια της σε πάρα πολλά τηλεοπτικά projects (από shows μέχρι σειρές), εξασφάλισε επιδότηση 453 χιλιάδων ευρώ. Ένα μικρότερο νούμερο συγκριτικά με τα μεγαθήρια της prime time, αλλά ενδεικτικό της διαρκούς ανάπτυξης και παρουσίας της εταιρείας στην αγορά.
Αυτό το «πάρτι» εκατομμυρίων εγείρει φυσικά και προβληματισμούς. Το insight εδώ είναι ξεκάθαρο: Μπορεί η ελληνική τηλεόραση να σταθεί στα πόδια της αν αύριο το πρωί κλείσει η κάνουλα των επιδοτήσεων; Η απάντηση είναι μάλλον όχι. Το μοντέλο έχει εθιστεί στο cash rebate, και τα κανάλια προσαρμόζουν τα business plans τους θεωρώντας αυτά τα χρήματα δεδομένα. Το στοίχημα πλέον είναι, αυτή η ποσότητα παραγωγών να μεταφραστεί και σε εξαγωγιμότητα. Αν το “Grand Hotel” ή ο “Άγιος Έρωτας” δεν πουληθούν σε πλατφόρμες του εξωτερικού, η εγχώρια διαφημιστική πίτα δεν αρκεί για να συντηρήσει τέτοια κόστη εσαεί.
3. Αθλητικά δικαιώματα: Το μεγάλο «μπάσιμο» του ΣΚΑΪ στο παρκέ
Αφήνουμε τα πλατό της μυθοπλασίας και περνάμε στα κλειστά γυμναστήρια, εκεί όπου παίζεται ένα άλλο, εξίσου σκληρό, παιχνίδι εκατομμυρίων: αυτό των αθλητικών δικαιωμάτων. Ο ΣΚΑΪ αιφνιδίασε την αγορά καταλήγοντας σε συμφωνία με τον ΕΣΑΚΕ, αλλάζοντας άρδην τα δεδομένα στον τηλεοπτικό χάρτη του μπάσκετ.
Ιστορικά, το ελληνικό πρωτάθλημα μπάσκετ (GBL) ήταν παραδοσιακά συνυφασμένο με τη Δημόσια Τηλεόραση (ΕΡΤ). Ο ΣΚΑΪ, κάνει μια κίνηση-ματ. Η απόκτηση των δικαιωμάτων σημαίνει αυτομάτως την προσέλκυση ενός πολύ συγκεκριμένου, δυναμικού (και εμπορικά θελκτικού) ανδρικού κοινού, και όχι μόνο .
4. Η ΕΡΤ αλλάζει (ξανά) : Νέες διευθύνσεις και η μάχη για τον πολιτισμό
Στο ραδιομέγαρο της Αγίας Παρασκευής, η ησυχία είναι μια έννοια άγνωστη. Η νέα διοίκηση προχώρησε στη σύσταση και στελέχωση Νέων Γενικών Διευθύνσεων, επιχειρώντας να εξορθολογίσει τον τρόπο λειτουργίας του πολύπλοκου μηχανισμού της Δημόσιας Τηλεόρασης. Τα νέα οργανογράμματα έχουν στόχο την καλύτερη ροή αποφάσεων, την ψηφιακή μετάβαση και την εξοικονόμηση πόρων, δημιουργώντας μια πιο σύγχρονη εταιρική δομή, στα πρότυπα μεγάλων ευρωπαϊκών δικτύων.
Ωστόσο, οι διοικητικές αλλαγές σπάνια περνούν χωρίς κριτική. Ηχηρή ήταν η παρέμβαση από την «Πρωτοβουλία Δημόσια Τηλεόραση», μια κίνηση που ασκεί διαρκή έλεγχο στα πεπραγμένα της ΕΡΤ. Σύμφωνα με την κριτική τους, «Ο Πολιτισμός είναι απών», ενώ κυριαρχούν «Μυστικά, Ψέματα και Ντοκιμαντέρ». Τι κρύβεται πίσω από αυτές τις βαριές εκφράσεις;
Η διαμάχη αφορά τον πυρήνα της αποστολής της ΕΡΤ. Οι επικριτές της διοίκησης υποστηρίζουν ότι ο σταθμός έχει εγκαταλείψει τις καθαρές πολιτιστικές εκπομπές, το σοβαρό θέατρο, την κλασική μουσική και τις τέχνες, προκειμένου να κυνηγήσει τα νούμερα τηλεθέασης (Agb) με μυθοπλασία που θυμίζει έντονα τα εμπορικά ιδιωτικά κανάλια (τα «Μυστικά και Ψέματα» είναι αλληγορία για ίντριγκες στις σειρές) και με ατελείωτα ντοκιμαντέρ, τα οποία, ναι μεν είναι ποιοτικά, αλλά συχνά χρησιμοποιούνται ως «εύκολο γέμισμα» (fillers) προγράμματος επειδή αγοράζονται φθηνά από το εξωτερικό.
Το insight εδώ είναι η αιώνια σχιζοφρένεια της ΕΡΤ: Πρέπει να ανταγωνίζεται τα ιδιωτικά κανάλια στα νούμερα (για να δικαιολογεί το ανταποδοτικό τέλος που πληρώνουν οι πολίτες) ή πρέπει να προσφέρει το ποιοτικό, μη εμπορικό προϊόν που αγνοούν οι ιδιώτες (πολιτισμός, πειραματικό σινεμά, μειονότητες); Η σύσταση των νέων Γενικών Διευθύνσεων θα δοκιμαστεί ακριβώς σε αυτό το πεδίο: πώς θα ισορροπήσει ανάμεσα στον εμπορικό ρεαλισμό και την πολιτιστική υποχρέωση.
5. Μεγάλη οθόνη, μεγάλα σχέδια: Το mega-deal του Ομίλου
Δεν είναι μόνο η μικρή οθόνη που γνωρίζει τεκτονικές αλλαγές. Στον χώρο της μεγάλης οθόνης, η επιχειρηματική κίνηση της εβδομάδας ανήκει στον Όμιλο Antenna, ο οποίος προχώρησε στη συγχώνευση των Village Cinemas με τα Option Cinemas.
Πρόκειται για μια κίνηση που δημιουργεί έναν απόλυτο γίγαντα στον τομέα της κινηματογραφικής διανομής και εκμετάλλευσης αιθουσών στην Ελλάδα. Ο Όμιλος Antenna, εδώ και χρόνια, δεν βλέπει τον εαυτό του ως ένα απλό τηλεοπτικό κανάλι, αλλά ως έναν 360-degree όμιλο ψυχαγωγίας. Ήδη κατέχει πλατφόρμα streaming (ANT1+), ισχυρή ραδιοφωνική παρουσία, εκδοτικές δραστηριότητες, ακαδημίες και τώρα, μέσω αυτής της συγχώνευσης, εδραιώνει την κυριαρχία του στα multiplex σινεμά.
Η αγορά των κινηματογράφων πέρασε μια άνευ προηγουμένου κρίση την περίοδο της πανδημίας και η ανάκαμψη ήταν αργή. Ο μόνος τρόπος να καταστούν βιώσιμες και επικερδείς οι αίθουσες στην εποχή του Netflix, είναι η δημιουργία οικονομιών κλίμακας (economies of scale). Ενώνοντας τα Option Cinemas κάτω από την ομπρέλα ή σε κοινό σχήμα με τα υπερσύγχρονα Village, ο ΑΝΤ1 εξασφαλίζει τεράστια διαπραγματευτική ισχύ απέναντι στα χολιγουντιανά στούντιο για τα δικαιώματα των blockbusters, ενώ ταυτόχρονα ελέγχει τα κανάλια διανομής για τις δικές του παραγωγές (υπενθυμίζουμε ότι ο ΑΝΤ1 παράγει και ταινίες). Είναι ένα masterclass καθετοποίησης (vertical integration) της ψυχαγωγικής βιομηχανίας.
6. Το «γεφύρι της Άρτας» και το ΕΣΡ: Τα περιφερειακά κανάλια στην αναμονή
Για το τέλος, αφήσαμε το αγαπημένο σπορ της ελληνικής πολιτείας: την ατελείωτη γραφειοκρατία και τις καθυστερήσεις στις αδειοδοτήσεις. Αυτή τη φορά, το θρίλερ αφορά τους περιφερειακούς τηλεοπτικούς σταθμούς, οι οποίοι περιμένουν δεκαετίες (ναι, δεκαετίες) για να μπουν σε ένα ξεκάθαρο, μόνιμο νομικό πλαίσιο και να αποκτήσουν επίσημες, οριστικές άδειες λειτουργίας.
Δύο είναι τα μεγάλα «αγκάθια» που κρατούν τη διαδικασία στον πάγο. Το πιο ενδιαφέρον ίσως (και ενδεικτικό του πώς λειτουργεί το κράτος) είναι το γεγονός ότι η Βουλή δεν έχει ακόμη αντικαταστήσει τον Γιάννη Μιχελάκη στο Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης (ΕΣΡ). Η έλλειψη απαρτίας ή η δυσλειτουργία σε καίριες θέσεις της ανεξάρτητης αρχής παραλύει τις κρίσιμες διαδικασίες. Χωρίς την πλήρη και λειτουργική σύνθεση του ΕΣΡ, είναι νομικά και πρακτικά αδύνατον να προχωρήσει η προκήρυξη και η αξιολόγηση των φακέλων για τις περιφερειακές άδειες.
Ποιο είναι το βαθύτερο background; Τα περιφερειακά κανάλια λειτουργούν σε ένα καθεστώς «νόμιμης προσωρινότητας» (ένα οξύμωρο ελληνικό εφεύρημα). Ενώ τα πανελλαδικά κανάλια πέρασαν μέσα από τη φουρτούνα των αδειοδοτήσεων και πλήρωσαν τα εκατομμύρια τους, η περιφέρεια έχει αφεθεί στο σκοτάδι. Αυτό σημαίνει ότι κανένας καναλάρχης της περιφέρειας (σε Μακεδονία, Κρήτη, Πελοπόννησο κλπ) δεν μπορεί να κάνει σοβαρές επενδύσεις, να πάρει τραπεζικά δάνεια για εξοπλισμό ή να κλείσει μεγάλες στρατηγικές συνεργασίες, διότι πολύ απλά, δεν έχει στα χέρια του την οριστική άδεια που να του εγγυάται το επιχειρηματικό του μέλλον. Και το γεγονός ότι μια πολιτική κωλυσιεργία (όπως η μη αντικατάσταση ενός μέλους στο ΕΣΡ) φρενάρει ολόκληρη την αγορά, δείχνει ότι έχουμε πολλά χιλιόμετρα να διανύσουμε ακόμα μέχρι να αποκτήσουμε ένα σύγχρονο, ευρωπαϊκό ραδιοτηλεοπτικό περιβάλλον.
Συμπερασματικά
Κλείνοντας την ανασκόπηση αυτής της εβδομάδας στο typologies.gr, το συμπέρασμα είναι ένα: Ο χάρτης των Media στην Ελλάδα βρίσκεται σε διαρκή μετάλλαξη. Όσοι δεν προσαρμόζονται, χάνονται. Από τον ανταγωνισμό των πρωινάδικων στο MEGA, τα κρατικά εκατομμύρια του ΕΚΟΜΕ που χτίζουν πολυτελή ξενοδοχεία και αναβιώνουν άλλες εποχές, μέχρι τα γήπεδα του μπάσκετ που αλλάζουν στέγη, τις αίθουσες των multiplex που ενώνονται και τα συρτάρια του ΕΣΡ που σκονίζονται. Το παιχνίδι είναι σκληρό, τα λεφτά πολλά, και εμείς θα είμαστε εδώ την επόμενη εβδομάδα για να διαβάσουμε (και πάλι) πίσω από τις λέξεις.
