Αν νομίζατε ότι η εβδομάδα που πέρασε ήταν μια συνηθισμένη ρουτίνα στον χώρο των ελληνικών και διεθνών Media, μάλλον βλέπατε τηλεόραση με κλειστό τον δέκτη. Το μιντιακό τοπίο βρίσκεται σε έναν συνεχή αναβρασμό, με τις εξελίξεις να θυμίζουν καλογραμμένο σενάριο πολιτικού και επιχειρηματικού θρίλερ.
Από τη μία, η σκιά του πολέμου στο Ιράν ρίχνει βαριά τα «σύννεφα» των περικοπών στις εγχώριες παραγωγές, υπενθυμίζοντας πως η γεωπολιτική και η τηλεόραση είναι έννοιες συγκοινωνούντες. Από την άλλη, βλέπουμε κολοσσούς για τα δεδομένα να αναδιατάσσουν τα πιόνια τους στη σκακιέρα της αγοράς, την ΕΡΤ να φοράει το «καπιταλιστικό» της κοστούμι κοστολογώντας την τοποθέτηση προϊόντων μέχρι και 45.000 ευρώ, και τα περιφερειακά κανάλια να παίρνουν το «φιλί της ζωής» από το κράτος και τον Κυριακο Πιερρακάκη για τα ενοίκια της Digea.
Σε πολιτικό και ρυθμιστικό επίπεδο; Εκεί κι αν έχουμε «πάρτι». Το ΕΣΡ διαλύεται στα εξ ων συνετέθη εν μέσω καταγγελιών για τοξικό κλίμα, η κυβέρνηση βάζει στο στόχαστρο την τηλεοπτική σάτιρα και την ανωνυμία στο διαδίκτυο, ενώ η πειρατεία δέχεται απανωτά «χτυπήματα» λίγο πριν το τζάμπολ της Euroleague. Καθίστε αναπαυτικά, φτιάξτε καφέ (ή ποπ κορν) και πάμε να δούμε πώς μεταφράζεται ο χαμός της εβδομάδας που μας πέρασε, σε μια ανασκόπηση που τα έχει όλα!
Όταν γεωπολιτική «κόβει» διαφημίσεις: Ο πόλεμος στο Ιράν φέρνει «ψαλίδι» σε έσοδα και προγράμματα
Η αλυσίδα της παγκόσμιας οικονομίας είναι αδυσώπητη και η ελληνική τηλεοπτική αγορά δεν αποτελεί εξαίρεση. Η πρόσφατη κλιμάκωση της έντασης στη Μέση Ανατολή και ο πόλεμος στο Ιράν δεν επηρεάζουν μόνο τις τιμές του πετρελαίου, αλλά χτυπούν απευθείας και το τηλεοπτικό prime time. Πώς; Μέσω της ανασφάλειας των μεγάλων πολυεθνικών brands.
Όταν η γεωπολιτική αστάθεια χτυπάει κόκκινο, οι διαφημιστικές δαπάνες μπαίνουν στον «πάγο». Οι τηλεοπτικοί σταθμοί βρίσκονται ήδη αντιμέτωποι με ένα ντόμινο περικοπών. Μεγάλοι χορηγοί κάνουν πίσω, καμπάνιες αναβάλλονται και τα έσοδα μειώνονται. Αυτόματα, αυτό μεταφράζεται σε «ψαλίδι» στο πρόγραμμα. Παραγωγές που βρίσκεται στο στάδιο της έγκρισης παγώνουν, προγράμματα μειώνουν τα επεισοδια τους, και τα κανάλια αναζητούν εναγωνίως φθηνότερες λύσεις ψυχαγωγίας, όπως επαναλήψεις ή ριάλιτι χαμηλού κόστους, για να γεμίσουν τον τηλεοπτικό χρόνο χωρίς να «αιμορραγήσουν» οικονομικά. Είναι μια κλασική τακτική “damage control”, η οποία όμως πλήττει άμεσα το εγχώριο περιεχόμενο.
Το ντόμινο των συγχωνεύσεων: Η United Group, ο Antenna, και το διεθνές πόκερ
Αν το πρόγραμμα «χωλαίνει», οι μπίζνες ανθούν. Η United Group –μητρική της Nova– δείχνει ότι δεν έχει σκοπό να πατήσει φρένο, προχωρώντας στη δημιουργία μιας νέας εταιρείας, σε μια κίνηση που υποδηλώνει στρατηγική αναδιοργάνωση και ίσως προετοιμασία για νέα επενδυτικά χτυπήματα στην περιοχή των Βαλκανίων. Το background εδώ είναι ξεκάθαρο: οι τηλεπικοινωνιακοί πάροχοι πλέον δεν πουλάνε απλώς “καλώδια”, αλλά εξελίσσονται σε media conglomerates, ελέγχοντας πλήρως το περιεχόμενο.
Την ίδια στιγμή, ο Όμιλος Antenna δεν κοιτάει απλώς έξω από τα σύνορα της Ελλάδας· κοιτάει σε άλλη… ήπειρο. Με ένα χαρτοφυλάκιο που μετράει 37 κανάλια και 2 πλατφόρμες παγκοσμίως, ο Όμιλος στήνει γέφυρες από το Ντουμπάι μέχρι την Ιταλία, φτάνοντας μέχρι και τον στενό κύκλο συνεργασιών με πρόσωπα-κλειδιά στις ΗΠΑ (ναι, ακόμα και με επιρροές από το περιβάλλον του Ντόναλντ Τραμπ). Ο Θοδωρής Κυριακού χτίζει μια αυτοκρατορία που χρησιμοποιεί την Ελλάδα περισσότερο ως αφετηρία παρά ως αποκλειστικό πεδίο δράσης. Το “think global, act local” έχει περάσει σε άλλο επίπεδο, αποδεικνύοντας πως ο ελληνικός μιντιακός καπιταλισμός μπορεί να εξάγει τεχνογνωσία.
Η “Μητέρα των Μαχών” στην Επιτροπή Ανταγωνισμού και ο Χάρτης των Εξαγορών
Και ενώ ο ΑΝΤ1 «ταξιδεύει», εντός συνόρων στήνεται ένα άνευ προηγουμένου bras de fer. Στην Επιτροπή Ανταγωνισμού κρίνεται το μέλλον της κοινής πλατφόρμας που έχουν οραματιστεί οι όμιλοι Βαρδινογιάννη, Μαρινάκη και Κυριακού. Πρόκειται για μια συμμαχία “τιτάνων” που, αν περάσει τους σκοπέλους της νομοθεσίας περί μονοπωλίων, θα αλλάξει ριζικά το streaming τοπίο στην Ελλάδα. Το ζήτημα είναι κατά πόσο μια τέτοια συνένωση δυνάμεων θα κλείσει τον ανταγωνισμό ή θα αποτελέσει το εγχώριο “εμβόλιο” απέναντι στην επέλαση του Netflix, του Disney+ και του Amazon Prime. Το insight εδώ δείχνει ότι η εγχώρια αγορά είναι πολύ μικρή για να αντέξει κατακερματισμένη, και η συγκέντρωση (consolidation) είναι μονόδρομος.
Παράλληλα, ο χάρτης των media ξαναγράφεται. Η αρχική συμφωνία της Bright με το Real Group φέρνει ανακατατάξεις στον χώρο των εκδόσεων και του ραδιοφώνου. Οι παλιοί «παίκτες» αναζητούν ισχυρούς χρηματοδότες και τα επενδυτικά funds βλέπουν στα ελληνικά media μια ευκαιρία (έστω και ριψοκίνδυνη) για επιρροή και υπεραξία.
ΕΡΤ: Product Placement χιλιάδων ευρώ και “Διπλω ματία” στην Ουάσινγκτον
Ας περάσουμε στη δημόσια τηλεόραση, η οποία πλέον λειτουργεί με έντονα ανταγωνιστικά, ιδιωτικο-οικονομικά κριτήρια. Η ΕΡΤ εισάγει επίσημα και ανοιχτά το “Product Placement” (τοποθέτηση προϊόντος) στις ψυχαγωγικές της εκπομπές. Ο νέος τιμοκατάλογος έχει ήδη δημοσιευτεί και δεν είναι διόλου ευκαταφρόνητος: οι χρεώσεις ξεκινούν από 600 ευρώ και μπορεί να αγγίξουν μέχρι και τα 45.000 ευρώ! Η εποχή που η ΕΡΤ στηριζόταν μόνο στο ανταποδοτικό τέλος φαίνεται να περνάει σε δεύτερη μοίρα. Η διοίκηση αξιοποιεί την άνοδο της τηλεθέασης στα ψυχαγωγικά μαγκαζίνο και τις σειρές μυθοπλασίας (όπως η “Παραλία” ή παλαιότερα “Τα Καλύτερά μας Χρόνια”) για να προσελκύσει εταιρείες που θέλουν το προϊόν τους ενσωματωμένο διακριτικά στο σενάριο.
Την ίδια ώρα, η εξωστρέφεια είναι η νέα λέξη-κλειδί. Ο νέος τρόπος ενίσχυσης των συμπαραγωγών από την ΕΡΤ δίνει κίνητρα σε ανεξάρτητους παραγωγούς να δημιουργήσουν premium περιεχόμενο με τη σφραγίδα της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης, ικανό να σταθεί και στο ERTFLIX αλλά και στα διεθνή φεστιβάλ. Το πόσο σοβαρά παίρνει η ΕΡΤ τη διεθνή της παρουσία φάνηκε και από τις επαφές του Προέδρου της, Γιάννη Παπαδοπούλου, στην Ουάσινγκτον, για διεθνείς συνεργασίες. Η δημόσια τηλεόραση χτίζει «διπλωματία», επιδιώκοντας ανταλλαγή προγραμμάτων και συμπαραγωγές ντοκιμαντέρ με αμερικανικά και παγκόσμια δίκτυα.
Περιφερειακά Κανάλια: Όταν το Κράτος παίζει τον ρόλο του “Σπιτονοικοκύρη”
Αν στα κεντρικά κανάλια πέφτουν εκατομμύρια, στην περιφέρεια τα πράγματα είναι οριακά. Οι περιφερειακοί σταθμοί δίνουν αγώνα επιβίωσης, προσπαθώντας να καλύψουν τα ίδια τους τα κεφάλαια εν μέσω αυξημένου λειτουργικού κόστους.
Εδώ έρχεται ως «από μηχανής θεός» η κυβέρνηση, και συγκεκριμένα η πολυσυζητημένη διάταξη του υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης. Με τη ρύθμιση Πιερρακάκη, το Δημόσιο αναλαμβάνει πρακτικά να επιδοτήσει ή να καλύψει μέρος από το υπέρογκο «ενοίκιο» που πληρώνουν οι περιφερειακοί σταθμοί στη Digea για τη ψηφιακή εκπομπή του σήματός τους. Είναι γνωστό πως το κόστος της πολυπλεξίας είχε γονατίσει τα επαρχιακά κανάλια (πολλά εκ των οποίων δεν βγάζουν τα έξοδά τους). Το κράτος, αναγνωρίζοντας –ή εξαγοράζοντας, κατ’ άλλους– τον ρόλο της τοπικής ενημέρωσης, βάζει πλάτη. Είναι μια διάσωση της τελευταίας στιγμής που, ωστόσο, εγείρει και ερωτήματα για το κατά πόσο δημιουργείται μια σχέση «ομηρίας» μεταξύ περιφερειακών media και κεντρικής εξουσίας.
«Τοξικό» ΕΣΡ και Κυβερνητικό Στόχαστρο στη Σάτιρα και την Ανωνυμία
Το μεγάλο πολιτικό-μιντιακό δράμα, ωστόσο, διαδραματίζεται στους θεσμούς και το παρασκήνιο. Το Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης (ΕΣΡ) βιώνει τη χειρότερη κρίση της ιστορίας του, μετρώντας τρεις ηχηρές παραιτήσεις. Η επίσημη (αλλά και ανεπίσημη) δικαιολογία; Το «τοξικό κλίμα» στο εσωτερικό του οργάνου. Το ΕΣΡ, το οποίο καλείται να παίξει τον ρόλο του διαιτητή σε μια άγρια αγορά, φαντάζει πλέον παραλυμένο από εσωτερικές έριδες, καθυστερήσεις στην έκδοση αποφάσεων και πολιτικές πιέσεις. Όταν ο διαιτητής αποχωρεί από το γήπεδο, ο αγώνας γίνεται ανεξέλεγκτος.
Και μιλώντας για έλεγχο… η κυβέρνηση φαίνεται πως έχει χάσει την υπομονή της με τη σκληρή κριτική. Στο “στόχαστρο” βρίσκονται εμβληματικές ψυχαγωγικές-σατιρικές εκπομπές, όπως το «Ράδιο Αρβύλα» και το «Αλ Τσαντίρι Νιουζ» του Λάκη Λαζόπουλου. Η σάτιρα παραδοσιακά ενοχλεί την εξουσία, αλλά οι πρόσφατες δηλώσεις και οι διαρροές από κυβερνητικά στελέχη δείχνουν μια συντονισμένη προσπάθεια απαξίωσης ή ακόμα και έμμεσης “φίμωσης” των φωνών που αποδομούν το πολιτικό αφήγημα μέσα από το γέλιο.
Η επιθυμία ελέγχου του αφηγήματος δεν σταματά στην τηλεόραση, αλλά επεκτείνεται και στο ίντερνετ. Το σχέδιο της κυβέρνησης για την άρση της ανωνυμίας στο διαδίκτυο αποτελεί το νέο πεδίο μάχης. Με το πρόσχημα της καταπολέμησης των “τρολ”, των fake news και της διαδικτυακής βίας, ετοιμάζεται νομοθετικό πλαίσιο που θα υποχρεώνει ουσιαστικά τους χρήστες να συνδέουν το ψηφιακό τους αποτύπωμα με την πραγματική τους ταυτότητα. Ενώ σε επίπεδο ευρωπαϊκού δικαίου (Digital Services Act) υπάρχει μια λογική ελέγχου των πλατφορμών, η εγχώρια προσπάθεια προκαλεί σφοδρές αντιδράσεις από οργανώσεις ατομικών δικαιωμάτων, που βλέπουν μια επερχόμενη δυστοπία παρακολούθησης (Big Brother) που θα πλήξει την ελευθερία του λόγου.
Πειρατές της… Euroleague: Μαύρο στις Παράνομες Μεταδόσεις
Τέλος, το παραδοσιακό “κλέφτες και αστυνόμοι” της συνδρομητικής τηλεόρασης πήρε άγρια μορφή. Η τηλεοπτική πειρατεία, η οποία υπολογίζεται ότι στερεί δεκάδες εκατομμύρια ευρώ από τους παρόχους (Nova, Cosmote), δέχθηκε γερό χτύπημα.
Την ώρα που οι φίλαθλοι κάθονταν να απολαύσουν πχ τους αγώναεςτης Euroleague μέσω παράνομων IPTV boxes και links, βρέθηκαν μπροστά σε «μαύρες οθόνες». Σε συντονισμένη επιχείρηση, οι Αρχές προχώρησαν σε άμεσες κατασχέσεις εξοπλισμού και διακοπή σημάτων εν ώρα μετάδοσης (“black out”). Αυτή η δυναμική κίνηση, συνεπικουρούμενη από την αυστηροποίηση του νομικού πλαισίου που ψηφίστηκε πρόσφατα, στέλνει ένα καθαρό μήνυμα: το τζάμπα streaming των αθλητικών γεγονότων έχει πλέον βαρύ ποινικό τίμημα. Η “TV πειρατεία” βρίσκεται σε φάση ασφυξίας, καθώς οι νόμιμοι πάροχοι έχουν ενώσει πια τις δυνάμεις τους σε τεχνολογικό και νομικό επίπεδο.
Επίλογος: Τι μας αφήνει η Εβδομάδα;
Η εβδομάδα που κλείνει αφήνει πίσω της έναν μιντιακό χάρτη που μοιάζει με κινούμενη άμμο. Το χρήμα αναζητά νέες, ασφαλέστερες οδούς (βλ. συγχωνεύσεις, product placement), ενώ το κράτος προσπαθεί απεγνωσμένα να βάλει κανόνες σε μια αγορά που παραδοσιακά απεχθάνεται τον έλεγχο (ή, τουλάχιστον, τον επιλεκτικό έλεγχο). Από τους διεθνείς πολέμους που κόβουν τα διαφημιστικά budgets μέχρι τον ακήρυχτο πόλεμο κυβέρνησης-σάτιρας και τις «βόμβες» στο ΕΣΡ, το σίγουρο είναι ένα: Στον κόσμο των ελληνικών media, το πραγματικό ριάλιτι παίζεται πάντα πίσω από τις κάμερες.
Ραντεβού την επόμενη εβδομάδα για περισσότερο παρασκήνιο, deal-making και μιντιακές… εκρήξεις. Μέχρι τότε, μείνετε συντονισμένοι στο typologies.gr.
